Tomasz Stachów

Harcerze z tablic podgórskiego pomnika plutonu „Alicja”

Introduction

Harcerze z tablic podgórskiego pomnika plutonu „alicja”. Odkryj historię plutonu „Alicja” Szarych Szeregów z Krakowa. Walczyli w okupacji 1939-1945. Artykuł o bohaterach, ich biogramach i pomniku w Podgórzu.

Abstract

Artykuł jest poświęcony żołnierzom plutonu „Alicja” Szarych Szeregów, którzy walczyli i zginęli w czasie niemieckiej okupacji Krakowa 1939–1945. Pomnik, odsłonięty w 1998 roku przy kościele św. Józefa w Podgórzu, jest symbolem pamięci o nich, a wyryte nazwiska były inspiracją do opracowania biogramów tych osób. Autor w swojej pracy oparł się m.in. na relacjach i dokumentach znajdujących się w różnych instytucjach (m.in. Parafia i Sanktuarium św. Józefa w Krakowie, Muzeum Krakowa, Archiwum Narodowe w Krakowie, Instytut Pamięci Narodowej) oraz w archiwach rodzinnych. Wykorzystano także i uzupełniono opracowania wydane drukiem autorstwa Ryszarda Nuszkiewicza, Magdaleny Kurowskiej i innych. Pluton powstał wiosną 1943 roku, kiedy komendant „Ula Smok” (konspiracyjny kryptonim Chorągwi Krakowskiej ZHP) hm. Edward Heil „Jerzy” (1903–1944) zamierzał doprowadzić do powołania batalionu Grup Szturmowych Szarych Szeregów o kryptonimie „Wawel”, składającego się z trzech kompanii: „Bartek”, „Maciek” i „Wojtek”. W ramach kompanii „Maciek” utworzono pluton „Alicja”. Dowodził nim początkowo Mieczysław Barycz, hufcowy „Roju” (konspiracyjny kryptonim hufca) Podgórze, a potem Franciszek Baraniuk „Schulze”. Pluton bojowo podlegał Kierownictwu Dywersji (Kedyw) Armii Krajowej Okręgu Kraków. Opiekę nad nim z ramienia Armii Krajowej sprawował por. Ryszard Nuszkiewicz „Powolny”, cichociemny przeszkolony w Anglii. Większość członków znała się jeszcze z okresu przedwojennego i mieszkała w krakowskim Podgórzu. Przeprowadzano szkolenia wojskowe, konfiskowano napadanym Niemcom broń, dokonywano sabotażu na kolei, rozprowadzano prasę konspiracyjną, brano udział w wykonaniu wyroków śmierci na konfidentów Gestapo. W sierpniu 1943 roku rozpoczęły się aresztowania w plutonie „Alicja”. W późniejszym czasie w dużej mierze ich przyczyną była zdrada aresztowanego w listopadzie 1943 roku harcerza Sławomira Mądrali „Pirata”. Za cenę własnego życia podjął on współpracę z Gestapo i stał się gorliwym konfidentem. Większość młodych żołnierzy plutonu „Alicja” rozstrzelano, wywieziono do obozów koncentracyjnych lub zamęczono w czasie przesłuchań. Wielu z nich było braćmi (m.in. Józef i Zbigniew Świstakowie, Marian i Władysław Niżnikowie, Karol i Aleksander Seidlowie, Zdzisław i Stanisław Czarni, Wiesław i Arkadiusz Jagusiowie, Władysław i Ludwik Latowieccy, Tadeusz i Feliks Woźniczkowie, Mieczysław i Tadeusz Baryczowie) i często jedynymi dziećmi swoich rodziców. Pluton „Alicja” zapisał jedną z najtragiczniejszych kart krakowskiej konspiracji w okresie okupacji niemieckiej.

Review

The article, "Harcerze z tablic podgórskiego pomnika plutonu „Alicja”," offers a poignant and meticulously researched account of the "Alicja" platoon of the Szare Szeregi (Grey Ranks) during the German occupation of Krakow (1939–1945). Inspired by the names inscribed on the 1998 monument in Podgórze, the author undertakes the crucial task of reconstructing the biographies and operational history of these young soldiers. This work serves as an important contribution to preserving the memory of those who fought and perished, providing a detailed narrative that moves beyond mere names to humanize the sacrifices made during one of the darkest periods in Polish history. The author employs a robust research methodology, drawing upon a rich array of primary sources from various institutions, including the Parish and Sanctuary of St. Joseph, the Museum of Krakow, the National Archives, and the Institute of National Remembrance, as well as invaluable family archives and personal accounts. This extensive archival work is complemented by the careful utilization and expansion of existing published works by notable historians. The abstract outlines the platoon's formation in 1943 as part of the "Wawel" battalion, its leadership changes, its operational subordination to the Home Army's Kedyw, and its diverse activities, ranging from military training and sabotage to the distribution of underground press and the execution of Gestapo informers. The narrative powerfully conveys the tragic events of arrests, betrayals, and the ultimate fates of its members, many of whom were brothers and often their parents' only children. This paper represents a significant and valuable addition to the historiography of the Polish underground resistance. By meticulously detailing the experiences of the "Alicja" platoon, the author illuminates a particularly tragic chapter of Krakow's wartime conspiracy. The focus on individual biographies and the human cost of the occupation, set against a backdrop of betrayal and immense sacrifice, makes this study both academically rigorous and deeply moving. It not only chronicles historical events but also serves as a vital act of remembrance, ensuring that the heroism and suffering of these young scouts are not forgotten, thereby strengthening the collective historical memory of Poland.

Full Text

Comments

You need to be logged in to post a comment.